Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2020 йил 23 ноябрдаги 503-Ф-сонли фармойиши ижросини та'минлаш мақсадида, Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси топшириғига биноан, Академиянинг Навоий бўлими ташкилотчилигида 2020 йилнинг 30 ноябр' куни “Геолог олим академик Иброҳим Ҳамробоэв таваллудининг 100 йиллиги”га бағишланган онлайн илмий конференсия ўтказилди.
Тадбирни Ўзбекистон Республикаси Фанлар академиясининг висе-президенти, кимё фанлари доктори, академик Бахтиёр Иброҳимов очиб берди. Конференсияни Фанлар академиясининг Навоий бўлими раиси, геология-минералогия фанлари доктори, профессор Абдуразак Мирзаэв олиб борди. Улар сўнгги йилларда Ўзбекистонда илм-фанни ривожлантиришга, инновасион технологияларни ишлаб чиқаришга татбиқ этишга, олимлар меҳнатини рағбатлантиришга катта э'тибор берилаётганлиги, шу туфайли илмга хизмат қилишни истаган ёшлар сони кўпайганлигини та'кидладилар.
Бу масалада ёшларни илм-фан оламида ёрқин из қолдирган таниқли олимларнинг ҳаёти ва фаолияти билан таништириш жуда муҳим аҳамиятга эга. Дунё бўйлаб таниқли геолог, академик Иброҳим Хамрабоэв ҳам шундай. Юздан ортиқ киши иштирок этган тадбирда Х.М.Абдуллаэв номидаги Геология ва Геофизика институти, Ўзбекистон Давлат Геология Қўмитаси, М.Улуғбек номидаги Ўзбекистон Миллий университети, Тошкент давлат техника университети, Навоий шаҳридан 20 га яқин таниқли олимлар ва ёш геологлар, шу жумладан И.Ҳамрабоэвнинг ҳамкасблари ва шогирдлари, шунингдек, қариндошлари ва дўстлари қатнашдилар. Нотиқлар ўзларининг чиқишларида иштирокчиларни академикнинг таржимаи ҳоли билан таништирдилар, унинг ҳаёти давомида қандай бўлганлигини эсладилар, унинг миллий геология ва мустақил Ўзбекистон иқтисодиёти ривожига қўшган ҳиссасини та'кидладилар.
Иброҳим Ҳамрабоэв замонавий деҳқон оиласида туғилган. Болалиги қийинчиликда ўтган. Отаси эрта вафот этган, онаси каштадўзлик билан оилани боқган.
И.Хамрабоэв қунт билан ўқиди. Етти йилдан сўнг у Тошкентга келди, у ерда педагогика билим юртини тугатди ва тез орада Ўрта Осиё давлат университетининг тупроқ-геология-география факултети талабаси бўлди. Ўқишни тугатгач Тожикистоннинг Чорух-Дайрон геологик партиясида ишлади.
Университетда ўқиш пайтида ҳам ўқитувчилар изланувчан талабани қайд этдилар ва унинг биринчи мустақил изланишлари долзарблиги дарҳол аспирантурага йўл очди.
27 ёшида И.Ҳамрабоэв номзодлик диссертасиясини ҳимоя қилди ва 37 ёшида у геология ва минералогия фанлари доктори эди. 46 ёшида у Ўзбекистон Фанлар академиясининг мухбир а'зоси этиб сайланди.
1999 йилда унинг номи "Дунё бўйлаб таниқли раҳбарлар" китобига киритилган. Республикамизда топилган энг ноёб минерал - ҳамрабоэвит олим шарафига номланган.
30 йилдан ортиқ вақт давомида у Ўзбекистон Фанлар академиясининг Геология ва геофизика институтини бошқарган. Агар унинг ўқитувчиси академик Х.Абдуллаэв республикада геология фанининг ташкилотчиси бўлган бўлса, И.Ҳамрабоэв нафақат устозининг ишини давом эттирди, балки унинг қўл остида институт кўплаб халқаро лойиҳаларнинг координаторига айланди, шу жумладан энг йирик лойиҳа - Помир-Ҳимолойдир.
И.Ҳамрабоэвнинг иши туфайли мамлакатда шундай олтин конлари топилганки, улар Ўзбекистонни ушбу қимматбаҳо метални қазиб олиш бўйича дунёда тўртинчи ўринга олиб чиқди. Масалан, Иброҳим Ҳамрабоэв учта олтин конининг кашфиётчиси бўлиб, уларнинг орасида ноёб - Мурунтов бор ва у учун у Ленин мукофотига сазовор бўлган. Академик бошқа минералларнинг ўнлаб энг бой захираларини башорат қилган.
Олимнинг Ватанининг садоқатли ўғли сифатида қолдирган излари жуда катта. Ва буларнинг барчаси, албатта, кўплаб мукофотлар ва дипломлар, даражалар ва э'тирофлар учун эмас эди. У шунчаки табиатни севар, тоғларнинг улуғворлигига қойил қолар ва дарахтларнинг куртакларига чин дилдан қойил қолар ва меҳр ила табассум қилар эди. Ва табиат ўзаро жавоб берди. Табиатга бўлган муҳаббат унинг қизиқишини уйғотди. Олимлар Иброҳим Хамрабоэвни қизиқувчан олимга айлантирганини унинг қизиқиши ва энг аввало Қодир Аллоҳнинг совғаси эканлигини та'кидлади.
Илмга бўлган муҳаббат унда холислик туйғусини ривожлантирди. Агар у бировни танқид қилса ёки танбеҳ берса, кейин хато қилганини тушуниб, у ҳолда албатта кечирим сўрар эди. Бу хусусият уни кучли, жасур ва иродали шахс сифатида тавсифлайди. Унинг характерининг яна бир хусусияти бағрикенглиги ва тўғри сўзлиги эди. У ўз мавқеи ва мавқеидан қат'и назар, ўз фикрини ҳаммага тўғридан-тўғри ва очиқ айтар эди, қаттиқ, аммо адолатли сўзларди.
Тадбир якунида иштирокчилар қуйидаги хулосага келишди:
- Иброҳим Ҳамрабоэв ўз ҳаётини мустақил Ўзбекистон тараққиёти учун катта аҳамиятга эга бўлган энг муҳим иқтисодий муаммоларни ҳамда Ўзбекистон ва Марказий Осиё геология ва минералогиясининг долзарб илмий ва амалий муаммоларини ҳал қилишга бағишлаган таниқли олим;
- И.Ҳамрабоэв нафақат таниқли олим, балки Ўзбекистон Фанлар академияси Геология ва геофизика институти фаолиятини йўлга қўйган, кўплаб янги бўлимлар ва лабораториялар очган, янги илмий изланишларни бошлаган ажойиб ташкилотчи ҳам эди. Ишни ташкил қилишда у исте'додли ёшларга катта э'тибор қаратди, уларнинг малакасини оширишга, илмий ўсишига ҳисса қўшди;
- И.Хамрабоэвнинг геология ва минералогия соҳасидаги кашфиётлари (шу жумладан олтин конлари), у томонидан тузилган геологик хариталар, нашр этилган илмий ишлар илмий-тадқиқот фаолиятининг кўплаб йўналишларини ривожлантиришга асос яратди ва Ўзбекистон иқтисодиётининг истиқболли ривожланиши учун катта амалий аҳамиятга эга;
- И.Ҳамрабоэв Ўзбекистон геологлари фаолиятида қуйидаги истиқболли йўналишларни белгилаб берди: а) қимматбаҳо ва рангли металларнинг янги конларини аниқлаш, баҳолаш ва комплекс ўзлаштиришнинг янги усулларини тадқиқ этиш; б) геологияда илмий тадқиқотларга юқори технологияларни жорий этиш; в) қишлоқ хўжалиги ривожини ўрганадиган геология ва фанларнинг синтезини кучайтириш; д) зилзилаларнинг жойи ва вақтини башорат қилиш, уларнинг олдини олиш йўлларини топиш устида ишлаш.
Конференсия иштирокчилари академикнинг қизи Зумрад Ҳамрабоэванинг бу йил Ўзбекистон Республикаси Президентининг фармони билан ташкил этилган Геология фанлари университетига отасининг исмини бериш ва Зарафшон шаҳрининг пайдо бўлиши И.Ҳамрабоэв томонидан Мурунтау олтин кони топилганлиги билан боғлиқ бўлганлигини инобатка олиб, у ерда олимнинг бюстини ўрнатиш тўғрисидаги таклифларини бир овоздан қўллаб-қувватладилар.
Тадбир қатнашчилари Навоий бўлими Марказий Осиёнинг барча бешта қардош республикалари геологлари иштирокида янгиланган ма'лумотлар билан 5 жилдли "Ўрта Осиё геологияси" илмий рисоласини тайёрлаш ғоясини ҳамма ҳам ма'қулладилар. Бўлим Тожикистон, Қирғизистон ва Қозоғистоннинг тегишли илмий-тадқиқот муассасалари билан ҳамкорлик тўғрисида Меморандум имзолаган.
Бундан ташқари, 2020-2021 йилларда Вазирлар Маҳкамасининг юқорида кўрсатилган фармойишида И.Ҳамрабоэвнинг 100 йиллигига бағишланган қатор тадбирлар кўзда тутилган. Бу унинг ҳаёти ва фаолияти ҳақида мақолалар, иншолар, телевизион дастурлар ва ҳужжатли филмни тайёрлаш, илмий-амалий семинарларни ўтказиш, у яшаган уйнинг ёнига ёдгорлик лавҳасини ўрнатиш.
Шунингдек, конференсияда янги конларнинг кашфиётларини ҳисобга олган ҳолда Ўзбекистонда геологиянинг ривожланиш истиқболлари муҳокама қилинди.
ФА Навоий бўлими матубот хизмати.