2020 йил 16 май куни Ўзбекистон Республикаси Бош вазири А.Арипов раислигида Фан ва технологиялар бўйича Республика кенгашининг йиғилиши бўлиб ўтди. Бошқалар қаторида кун тартибида йирик корхона ва ташкилотларнинг илмий-техник муаммоларини ҳал қилишга қаратилган тадқиқот натижаларини тижоратлаштириш масаласи муҳокама қилинди. Уларнинг рўйхати тегишли баён билан тасдиқланган.
Фанлар академиясининг илмий-тадқиқот институтлари ва Ўзбекистон Республикаси Олий ўқув юртларини жалб қилиш зарур бўлган ба'зи муаммолар Фанлар академиясининг Навоий бўлими ходимларини қизиқтирди. Бўлимнинг бир қатор олимлари халқаро алоқалар ва тижоратлаштириш масалалари бўйича раис ўринбосари Қувондиқ Нурбоэв бошчилигида 2020 йил 25-26 сентябр кунлари Тошкент вилоятининг айрим корхоналарига ўз таклифлари билан ташриф буюришди. Йўналишдаги биринчи нуқта “Олмалиқ кон-металлургия комбинати” аксиядорлик жамияти эди. Корхона ма'мурияти муаммоли масалалар сифатида импортни қисқартириш ва маҳаллий маҳсулотларни ишлаб чиқаришни ташкил қилиш учун флотасия жараёни учун янги композисион кимёвий реагентларни олиш технологиясини ишлаб чиқиш зарурлигини та'кидлади. Бўлим олимлари ОКМК вакиллари билан суҳбатда муаммони ҳал қилишнинг муқобил усулини таклиф қилишди. У ма'навий эскирган ускунани - флотасия машинасини юқори самарали ювувчи пулсасион колоннага алмаштиришдан иборат бўлиб, унда қум ва лой фраксияларини ажратиш кўпиклантирувчи воситадан фойдаланмасдан амалга оширилади. Шундай қилиб, маҳаллий кўпик реагентини ривожлантириш масаласи йўқолади. Музокаралар иштирокчилари аввал тажриба заводи яратиш вариантини батафсил кўриб чиқишга келишиб олдилар.
Бундан ташқари, Олмалиқ КМК таркибида волфрам ангидрид миқдори 1,5 фоизгача бўлган уюмларидан волфрамни ажратиб олишнинг тежамкор технологиясини ишлаб чиқишга қаратилган изланишлар ва ишланмаларга қизиқиш билдирди. “Навоий кон-металлургия комбинати” давлат корхонасида мавжуд бўлган ма'лумотлардан фойдаланиш мумкинлиги айтиб ўтилди. Бу ерда, ўтган асрнинг 70-80-йилларида, 2-сонли Гидрометаллургия заводи лабораториясида “Мурунтов” кони рудасидан волфрамни тегишли равишда ажратиб олиш бўйича тадқиқотлар олиб борилган бўлиб, тадқиқотни амалга оширувчи ускуналар яратилган эди. Кейинчалик, турли хил об'эктив ва суб'эктив сабабларга кўра, ушбу йўналишдаги ишлар тўхтатилди. Музокара иштирокчилари НКМК мутахассисларини жалб қилган ҳолда ушбу технология қайта тикланиши кераклигини та'кидладилар.
Шу билан бирга, Навоий бўлими гуруҳи «Аммофос Махам» Ажга ташриф буюрди, унинг раҳбарияти компания омборларида 70 миллион тоннадан ортиқ фосфогипснинг тўпланиб қолганидан хавотирда.
Фанлар академиясининг Навоий бўлими олимлари ушбу муаммонинг ечимини фосфогипсни гипс боғловчи сифатида қайта ишлаб, сўнгра ундан намликка чидамли қурилиш материали - гипсосемент-пуссолан боғловчини ишлаб чиқаришда кўраяптилар. Улар жамиятга кунига 600-900 тонна қувватга эга ушбу материал ишлаб чиқариш линиясини яратиш лойиҳасини тақдим этдилар. Шуниси э'тиборга лойиқки, таркибий қисм сифатида 18 миллион тоннадан зиёд тўпланган “Ангрен ИЭС” Ажнинг кулини ишлатиш мумкин. Бу бир вақтнинг ўзида икки турдаги йирик тоннали чиқиндиларни саноат муоммасига киритиш имконини беради.
Сўнгги музокараларда “Ўзсаноатқурилишматериаллари” уюшмаси вакиллари ҳам иштирок этишди. Томонлар ушбу масалани батафсилроқ ўрганиб чиқишга қарор қилишди.
Февзи ИСТАБЛАЭВ
ФА Навоий бўлими матбуот котиби.